Korzyści z sadzenia drzew, lasów i oddawania ziemi Naturze

Dlaczego każde drzewo ma znaczenie?

Wyobraź sobie, że stoisz na skraju pola na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej. Jeszcze kilka lat temu rosło tu zboże. Dziś widzisz młody las: rzędy buków, dębów, lip, jarzębin, pojawiające się w podszycie leszczyny i kruszyny. Słychać już sikory, pokrzywnice, czasem dzięcioła. Wiosną na skraju pojawiają się motyle, których dawno tu nie widziano.

To nie jest tylko „ładny widok”. To:

• nowa przestrzeń do leśnych kąpieli, spacerów, dojrzewania dzieci w kontakcie z naturą,
• magazyn węgla, który wiąże CO₂ z atmosfery,
  
• fabryka tlenu i naturalny filtr powietrza,
  
• miejsce, w którym wraca życie glebowe,
  
• inwestycja w odporność na kryzys klimatyczny – dla Ciebie, Twojej rodziny, Waszej firmy.
  

W świecie, w którym co roku notujemy nowe rekordy temperatur, a Unia Europejska przyjmuje prawo odbudowy przyrody z celem odtworzenia co najmniej 20% lądów i mórz do 2030 r., sadzenie drzew i oddawanie ziemi Naturze przestaje być „miłym dodatkiem”. Staje się strategią przetrwania – dla ekosystemów, ludzi i biznesu.

My – Fundacja Jurajski Park Narodowy – wierzymy, że Jura może być jednym z miejsc, w którym ta zmiana stanie się dobrze widoczna: na porolniczych terenach, w nieużytkach, tam, gdzie ziemia czeka na nową historię.

Dlaczego sadzenie drzew i oddawanie ziemi Naturze to temat na dziś?

Kryzys klimatyczny i rola drzew

Naukowcy są zgodni: bez ochrony i odtwarzania lasów trudno będzie zatrzymać globalne ocieplenie na poziomie 1,5–2°C. IPCC (Międzyrządowy Zespół ds. Zmian Klimatu) w swoich raportach wskazuje, że zalesianie (afforestation), ponowne zalesianie (reforestation) i poprawa zarządzania lasami to jedne z kluczowych metod usuwania CO₂ z atmosfery, obok redukcji emisji u źródła.

Jednocześnie IPCC podkreśla, że ochrona istniejących lasów ma w krótkim okresie jeszcze większe znaczenie niż sadzenie nowych – bo każda wycinka uwalnia ogromne ilości węgla zakumulowanego w drewnie i glebie.

Dlatego mądre podejście brzmi:

Zachowaj stare drzewa i lasy – i sadź nowe tam, gdzie to ma sens.

Bioróżnorodność: od lasu „plantacji” do lasu pełnego życia

Drzewa to nie tylko słupki drewna i CO₂. To:

• siedliska ptaków, ssaków, owadów i grzybów,
  
• ochrona gleby przed erozją,
  
• naturalny magazyn wody,
  
• schronienie przed upałem.
  

Badania wskazują, że las zróżnicowany gatunkowo jest bardziej odporny na suszę, szkodniki i ekstremalne zjawiska pogodowe. Mieszane lasy mogą przechowywać 18–30% więcej węgla w długim okresie niż monokultury o podobnej powierzchni.

Dlatego jako Fundacja mówimy wyraźnie: nie sadzimy „plantacji drzew” – sadzimy bioróżnorodne lasy.

Człowiek w centrum: zdrowie, dobrostan, lokalne społeczności

Drzewa i lasy to także bezpośrednia korzyść dla nas:

• chłodniejszy mikroklimat – drzewa obniżają temperaturę dzięki cieniu i parowaniu wody, łagodząc efekt „wysp ciepła” także na terenach wiejskich i podmiejskich,
• lepsza jakość powietrza – duże drzewo może pochłonąć do ok. 68–70 kg CO₂ rocznie i usuwać z powietrza m.in. tlenki siarki, tlenki azotu oraz pyły zawieszone, przy okazji wytwarzając do 140 kg tlenu rocznie, czyli mniej więcej tyle, ile zużywa dorosły człowiek,
• mniej hałasu, więcej ciszy – zielone bariery drzewne ograniczają hałas drogowy i wiatrowy,
• zdrowie psychiczne – kontakt z naturą redukuje stres, obniża poziom kortyzolu, wspiera koncentrację i kreatywność (co doceniają dziś zarówno pracownicy, jak i HR oraz ESG).

Sadząc lasy i oddając ziemię Naturze, inwestujemy więc równocześnie w: klimat, bioróżnorodność, zdrowie, lokalną gospodarkę i jakość życia.

Dane, fakty, statystyki – co mówią liczby?

Lasy w Polsce – gdzie jesteśmy?

Według najnowszych danych GUS powierzchnia gruntów leśnych w Polsce na koniec 2024 roku wynosiła ok. 9,49 mln ha, co przekłada się na lesistość na poziomie 29,6% powierzchni kraju.

Warto spojrzeć na to z perspektywy czasu:

• w 1946 r. lesistość Polski wynosiła niespełna 21%,
  
• dziś zbliża się do 30%, m.in. dzięki konsekwentnemu zalesianiu 

Co roku:

• odnawia się lasy na dziesiątkach tysięcy hektarów (np. 60,7 tys. ha odnowień w 2024 r.),
  
• zalesia nowe tereny (ok. 0,9 tys. ha w 2024 r.)

To dobry trend, ale w kontekście kryzysu klimatycznego i zaniku bioróżnorodności potrzebujemy czegoś więcej: nie tylko lasów produkcyjnych, ale również lasów oddanych Naturze – szczególnie na obszarach cennych przyrodniczo, takich jak Jura.

Ile CO₂ pochłania jedno drzewo i hektar lasu?

Szacunki różnią się w zależności od gatunku, wieku drzewa, warunków glebowych i klimatu, ale:

• badania przywoływane m.in. przez UNEP/GRID oraz polskie kampanie edukacyjne wskazują, że jedno drzewo potrafi pochłonąć ok. 6–7 kg CO₂ rocznie,
• duże, dorodne drzewo może – w zależności od źródeł – osiągać wartości rzędu 10–40 kg CO₂ rocznie, a przy tym wytwarzać do 120–140 kg tlenu rocznie,
• w przeliczeniu na ekosystem – hektar lasu (10 000 m²) może wiązać ok. 10 ton CO₂ rocznie, przy czym część tego węgla jest z powrotem uwalniana w procesach oddychania i rozkładu; netto w dłuższej perspektywie las pozostaje jednak znaczącym magazynem węgla.

Jeśli więc posadzisz 50 drzew, możesz w perspektywie kilkunastu–kilkudziesięciu lat mieć wkład inny niż symboliczny – zwłaszcza jeśli drzew będzie przybywać systematycznie, a las będzie zarządzany z myślą o klimacie.

Europa: 3 miliardy nowych drzew i przywracanie przyrody

Unia Europejska przyjęła Strategię bioróżnorodności 2030, która zakłada m.in.:

• objęcie ochroną co najmniej 30% powierzchni lądów i mórz UE,
  
• przywrócenie degradujących się ekosystemów,
  
• posadzenie co najmniej 3 miliardów dodatkowych drzew do 2030 roku, zgodnie z zasadami „właściwe drzewo we właściwym miejscu i celu”.

Nowe unijne Nature Restoration Law (Prawo Odbudowy Przyrody) idzie jeszcze dalej, wyznaczając wiążący cel odbudowy co najmniej 20% lądów i mórz UE do 2030 r. oraz wszystkich ekosystemów wymagających odbudowy do 2050 r.

W praktyce oznacza to, że oddawanie ziemi Naturze, renaturyzacja terenów porolniczych i tworzenie bioróżnorodnych lasów będzie coraz ważniejszym elementem polityk publicznych, finansowania (w tym środków unijnych) oraz strategii ESG w firmach.

BOX DANYCH: Odbudowa przyrody w UE

• 3 miliardy drzew – cel UE do 2030 r.
• 20% lądów i mórz objętych działaniami odbudowy do 2030 r.
• 2030–2050 – horyzont czasowy przywracania zdegradowanych ekosystemów w Europie.

Perspektywa Fundacji Jurajski Park Narodowy – co robimy już dziś?

Nasza misja na Jurze

Fundacja Jurajski Park Narodowy powstała z przekonania, że Jura Krakowsko-Częstochowska zasługuje na ochronę na miarę jej wyjątkowości.

Nasza misja to:

• przywracanie siły lasom Jury,
  
• oddawanie Naturze porolniczych terenów i nieużytków,
  
• edukacja ekologiczna i budowanie świadomości,
  
• sprzątanie, troska o krajobraz, o skały, jaskinie, lasy,
  

działanie na rzecz powstania Jurajskiego Parku Narodowego.

Pisaliśmy o tym szerzej w artykule: Jurajska kraina, która wciąż czeka na ochronę

Oddawanie ziemi Naturze – lasy na porolniczych terenach Jury

Na Jurze – jak w wielu częściach Polski – są tereny:

• porolnicze, na których intensywna uprawa się nie opłaca,
  
• nieużytki o słabych glebach,
  
• fragmenty zbyt małe na nowoczesne rolnictwo, ale wystarczająco duże, by stać się zaczątkiem lasu.
  

Właśnie tam widzimy ogromny potencjał:

1. Sadzenie bioróżnorodnych lasów – mieszanka rodzimych gatunków (dąb, buk, lipa, klon, jawor, brzoza, sosna w odpowiednich proporcjach), z myślą o odporności na zmiany klimatu.
   
2. Brak planów wycinki w przyszłości – te tereny mają być trwale oddane Naturze, a nie traktowane jako „magazyn drewna na potem”.
   
3. Łączenie istniejących lasów – nowe nasadzenia tworzą korytarze ekologiczne, którymi mogą przemieszczać się gatunki, wzmacniając bioróżnorodność regionu.
   

Każdy hektar oddany Naturze to miejsce, gdzie przyroda może znów pisać własny scenariusz – z naszą pomocą na początku, a potem już samodzielnie.

Drzewa, ESG i odpowiedzialny biznes

Na styku ochrony przyrody i biznesu coraz częściej pojawia się pytanie:

„Jak możemy kompensować nasz ślad węglowy w sposób uczciwy i wartościowy?”

Fundacja Jurajski Park Narodowy odpowiada:

• najpierw redukujcie emisje,
  
• potem kompensujcie resztkowy ślad węglowy poprzez inwestowanie w bioróżnorodne lasy na Jurze, połączone z edukacją i działaniami społecznymi,
  
• mierzymy i raportujemy – ile drzew posadzono, jaką powierzchnię oddano Naturze, jakie są szacowane efekty pochłaniania CO₂ (w oparciu o naukowe zakresy, a nie marketingowe hasła).

Dzięki temu Wasza firma może włączyć współpracę z Fundacją w poważną strategię ESG/CSRD, a nie tylko w ramach „zielonego PR-u”.

Kawałek pola, który stał się lasem – scenariusz z Jury

Spróbujmy opowiedzieć to w konkretach.

Mamy hektar porolniczej ziemi na skraju wsi w północnej części Jury. Gleba jest słaba, rolnikowi coraz mniej opłaca się ją uprawiać. Dla krajobrazu to „puste pole”, dla przyrody – szansa.

Rok 0 – decyzja

Mieszkaniec sprzedaje lub przekazuje działkę Fundacji z myślą o tym, by „zrobić z niej coś dobrego dla natury”. Wspólnie z leśnikami, przyrodnikami i lokalną społecznością powstaje plan:

• siew i sadzenie rodzimych drzew liściastych i iglastych,
  
• miejsce na polanę, by zachować mozaikę siedlisk,
  
• elementy małej retencji (np. zadrzewione zagłębienia zatrzymujące wodę).
  

Lata 1–5 – młody las

Na początku widać głównie pojedyncze sadzonki chronione płotem przed apetytem saren i jeleni.

. Z czasem:

• pojawia się pierwsze zacienienie,
  
• na obrzeżach powrócą trawy i kwiaty łąkowe,
  
• do młodych drzew przylatują sikory, pliszki, później drozdy,
  
• dzieci z okolicy przychodzą tu na „lekcje w terenie”.
  

Z punktu widzenia klimatu – las zaczyna wiązać coraz więcej CO₂, choć jego rola będzie rosła wraz ze wzrostem biomasy.

Lata 10–30 – las wchodzi w dorosłość

Po kilkunastu–kilkudziesięciu latach:

• drzewa tworzą już pełnoprawny drzewostan,
  
• w glebie odbudowuje się bogate życie mikroorganizmów,
  
• pojawiają się grzyby, martwe drewno, ptaki dziuplaste,
  
• hektar dawnego pola staje się kawałkiem żywego ekosystemu, częścią większej sieci jurajskich lasów.
  

Jeśli takich hektarów powstanie kilkadziesiąt, kilkaset – zmienia się mapa przyrody całego regionu. A wraz z nią – jakość życia mieszkańców i atrakcyjność Jury jako miejsca odpowiedzialnej turystyki.

Co możesz zrobić Ty? Co może zrobić Wasza firma?

Co możesz zrobić Ty – jako osoba, która kocha lasy

1. Sadź drzewa z głową
   
   • Dołącz do akcji sadzenia prowadzonych przez organizacje, które myślą długofalowo.
     
   • Pytaj: jakie gatunki sadzicie? Czy to las bioróżnorodny? Czy tereny są trwale oddane Naturze?
     
2. Wspieraj oddawanie ziemi Naturze
   
   • Jeśli masz nieużywaną działkę na Jurze lub w jej sąsiedztwie – rozważ przekazanie jej pod las lub współpracę z fundacją.
     
   • Wspieraj finansowo projekty, które zamieniają porolnicze tereny w lasy, a nie tylko „kupują hektary gdzieś na mapie”.
     
3. Korzystaj z lasu odpowiedzialnie
   
   • nie śmieć,
     
   • trzymaj się wyznaczonych ścieżek,
     
   • szanuj obszary cenne przyrodniczo,
     
   • pamiętaj, że las jest domem – nie tylko tłem do zdjęcia.
     
4. Liczyć, myśleć, działać
   
   • policz swój ślad węglowy (np. korzystając z kalkulatorów online),
     
   • zastanów się, które emisje możesz ograniczyć,
     
   • resztę kompensuj w ramach projektów, którym ufasz.
     

Co może zrobić Wasza firma – ścieżka ESG

1. Krok 1: policzcie ślad węglowy (Scope 1, 2, 3)
   
   • Bez liczb trudno podejmować sensowne decyzje.
     
   • Zidentyfikujcie obszary o największym wpływie (energia, transport, łańcuch dostaw).
     
2. Krok 2: plan redukcji
   
   • efektywność energetyczna,
     
   • przejście na OZE,
     
   • zmiany w logistyce i podróżach służbowych,
     
   • eco-design produktów i usług.
     
3. Krok 3: kompensacja resztkowego śladu poprzez bioróżnorodne lasy
   

Wasza firma może:

• współfinansować tworzenie lasów na porolniczych terenach Jury,
  
• łączyć to z programem wolontariatu pracowniczego (np. wspólne sadzenie, monitoring),
  
• korzystać z efektów edukacyjnych (warsztaty terenowe, storytelling dla klientów i pracowników),
  
• raportować te działania jako nature-based solutions wspierające cele klimatyczne i bioróżnorodnościowe.

4. Krok 4: włączcie Jurę do Waszej narracji ESG
   

W raportach ESG / CSRD możecie pokazać:

• mapę wpływu – gdzie Wasza firma realnie pomaga odbudowywać przyrodę (np. konkretne lokalizacje na Jurze),
  
• wskaźniki – liczba drzew, powierzchnia lasów, szacowany efekt pochłaniania CO₂, liczba zaangażowanych pracowników,
  

historię – dlaczego wybraliście właśnie Jurę, jak łączy się to z Waszą strategią i wartościami.

Q&A – najczęstsze pytania o sadzenie drzew i oddawanie ziemi Naturze

Czy każde sadzenie drzew jest dobre?

Nie zawsze. Sadzenie drzew:

• w niewłaściwych miejscach (np. na cennych murawach, torfowiskach) może szkodzić bioróżnorodności,
  
• w formie monokulturowych plantacji może być mniej odporne na susze i szkodniki,
  
• bez planu ochrony w przyszłości może skończyć się wycinką po kilkunastu latach.
  

Dlatego ważne jest: właściwe drzewo, we właściwym miejscu, z właściwym celem – dokładnie tak, jak podkreśla Strategia bioróżnorodności UE.

Ile drzew trzeba posadzić, żeby „zostać neutralnym klimatycznie”?

To zależy od:

• poziomu Twoich emisji,
  
• przyjętej metodologii liczenia,
  
• rodzaju lasu, który wspierasz.
  

IPCC i eksperci klimatyczni podkreślają, że sadzenie drzew nie może zastąpić redukcji emisji. To raczej sposób na kompensację resztkowego śladu węglowego, którego nie da się uniknąć.

Czy lasy zawsze pochłaniają CO₂?

W większości przypadków tak, ale:

• w czasie suszy, po dużych pożarach czy przy silnych gradacjach szkodników las może czasowo emitować więcej CO₂ niż pochłaniać,
  
• dlatego tak ważne jest tworzenie odpornych, bioróżnorodnych lasów, a nie tylko szybkorośnych monokultur.

Czy wystarczy, że kupię „certyfikat posadzonego drzewa” w internecie?

Certyfikat to tylko dokument. Liczy się to, co za nim stoi:

• czy drzewo faktycznie zostanie posadzone,
  
• czy wiadomo, gdzie rośnie,
  
• czy ktoś zadba o jego wzrost i ochronę w dłuższym czasie,
  
• czy nasadzenia są zgodne z zasadami bioróżnorodności,
  
• czy organizacja potrafi mierzyć i raportować efekty.
  

Dlatego zachęcamy, by wybierać projekty, które są transparentne – tak jak te realizowane przez Fundację Jurajski Park Narodowy na Jurze.

Czy lepiej sadzić drzewa w mieście, czy w lesie?

Odpowiedź brzmi: i tu, i tu – ale z innym celem:

• w miastach – drzewa poprawiają jakość powietrza, obniżają temperaturę, wpływają na zdrowie i komfort mieszkańców,
• w lasach i na terenach porolniczych – pełnią ważną funkcję w skali krajobrazu: magazynują węgiel, chronią glebę, wspierają bioróżnorodność, tworzą korytarze ekologiczne.
  

Najważniejsze, by nie przeciwstawiać tych działań, ale je uzupełniać.

Podsumowanie – sadząc lasy i oddając ziemię Naturze, tworzymy dziedzictwo

Sadzenie drzew, tworzenie bioróżnorodnych lasów i oddawanie ziemi Naturze to dziś jedna z najpiękniejszych form odpowiedzialności:

• za klimat,
  
• za przyrodę,
  
• za zdrowie,
  
• za lokalne społeczności,
  
• za przyszłe pokolenia.
  

Jako Fundacja Jurajski Park Narodowy:

• działamy na Jurze, bo wierzymy, że to jedno z najlepszych miejsc w Polsce, by połączyć ochronę przyrody, turystykę i odpowiedzialny biznes,
  
• sadzimy bioróżnorodne lasy na porolniczych terenach,
  
• edukujemy, sprzątamy, budujemy świadomość,
  
• dążymy do tego, by powstał Jurajski Park Narodowy, o którym szerzej piszemy w artykule: „Jurajska kraina, która wciąż czeka na ochronę”
  

Każde drzewo ma znaczenie. Każdy hektar oddany Naturze ma znaczenie. Każdy krok się liczy. Razem możemy więcej.